Uygulama imar planı, bir yerleşim alanında bulunan arsa ve parsellerin nasıl yapılaşacağını tüm ayrıntılarıyla belirleyen, genellikle 1/1000 ölçekli imar planıdır. Bu plan, bir arsa üzerinde ne tür bir yapı yapılabileceğini, kaç katlı olacağını, binanın arsaya nasıl yerleşeceğini ve hangi koşullara tabi olacağını açık ve bağlayıcı şekilde ortaya koyar. Kısaca, uygulama imar planı bir arsanın fiilen nasıl kullanılacağını gösteren temel belgedir.
Uygulama imar planı, daha üst ölçekte hazırlanan nazım imar planının (1/5000) devamı niteliğindedir. Nazım imar planı genel kararları ve yerleşim ilkelerini belirlerken, uygulama imar planı bu kararları parsel bazına indirger. Yani yolların kesin genişlikleri, imar adalarının sınırları, parsellerin konumu ve kullanım şekilleri bu planda netleşir. Bu yönüyle uygulama imar planı, şehircilik kararlarının sahaya yansıdığı en somut plan türüdür.
Bu plan kapsamında; yapı nizamı (ayrık, bitişik, blok), kat adedi, bina yüksekliği (Hmax), emsal (KAKS), taban alanı katsayısı (TAKS), çekme mesafeleri, yeşil alanlar, parklar, okul ve sağlık alanları gibi sosyal donatılar ayrıntılı biçimde gösterilir. Ayrıca plan notları aracılığıyla, yapılaşmaya ilişkin özel hükümler belirlenir. Örneğin çatı şekli, otopark zorunluluğu, ticari alan kullanımı ya da zemin kat şartları gibi konular plan notlarında yer alır.
Uygulama imar planının en önemli işlevlerinden biri, yapı ruhsatına esas teşkil etmesidir. Belediyeler, bir projeye ruhsat verirken mutlaka yürürlükteki uygulama imar planına bakar. Mimari, statik ve tesisat projeleri bu plana aykırı olamaz. Bu nedenle arsa satın almadan önce ya da inşaata başlamadan önce uygulama imar planının incelenmesi büyük önem taşır. Aksi halde beklenenden daha az kat yapılması ya da yapılaşma hakkının kısıtlı olması gibi sürprizlerle karşılaşılabilir.
Özetle, uygulama imar planı, bir arsanın yapılaşma haklarını kesinleştiren, yatırım değerini doğrudan etkileyen ve hukuken bağlayıcı olan en önemli imar belgesidir. Bir mülkün geleceğini, kullanım şeklini ve ekonomik potansiyelini belirlediği için, gayrimenkul alım-satım ve geliştirme süreçlerinin vazgeçilmez referans noktasıdır.
