Cins değişikliği, tapuda kayıtlı bir taşınmazın mevcut niteliğinin değiştirilerek yeni kullanım durumuna uygun şekilde tescil edilmesidir. Daha açık bir ifadeyle, arsa olarak kayıtlı bir yerin üzerine bina yapıldığında ya da tarla vasfındaki bir taşınmaz imar planı doğrultusunda arsa haline geldiğinde, tapu kaydının bu yeni duruma göre güncellenmesi işlemine cins değişikliği denir. Bu işlem, taşınmazın hukuki kimliğinin fiili durumla uyumlu hale getirilmesini sağlar.
Gayrimenkulün tapudaki cinsi; arsa, tarla, bağ, bahçe, bina veya apartman gibi ifadelerle belirtilir. Ancak taşınmaz üzerinde yapı inşa edildiğinde ya da kullanım amacı değiştiğinde, eski kayıt gerçeği yansıtmaz hale gelir. Bu durumda ilgili belediyeden alınan yapı kullanma izin belgesi ve teknik evraklarla birlikte tapu müdürlüğüne başvurularak cins değişikliği yapılır. Böylece taşınmaz, örneğin “arsa” iken “üzerinde kargir bina bulunan arsa” ya da doğrudan “apartman” olarak tescil edilebilir.
Örneğin, bir kişi imarlı bir arsa satın alıp üzerine ruhsatlı bir konut inşa ettiğinde, yapı tamamlandıktan sonra tapuda hâlâ “arsa” olarak görünür. Bu taşınmazın krediye konu edilmesi, kat mülkiyetine geçirilmesi veya satış işlemlerinde sorun yaşanmaması için cins değişikliğinin yapılması gerekir. Bankalar ve resmî kurumlar genellikle fiili durum ile tapu kaydının uyumlu olmasını şart koşar.
Özetle cins değişikliği, taşınmazın tapudaki niteliğini mevcut kullanım durumuna göre güncelleyen resmî bir işlemdir. Gayrimenkulün hukuki güvenliğini artırır ve ileride yapılacak satış, kredi ya da kat mülkiyeti işlemlerinin sorunsuz yürütülmesini sağlar. Bu nedenle yapı tamamlandıktan sonra ihmal edilmemesi gereken önemli bir tapu işlemidir.