Hak ehliyeti, bir kişinin veya tüzel varlığın hukuken haklara sahip olabilme ve borç altına girebilme yeteneğini ifade eder. En basit anlatımıyla hak ehliyeti, bir kişinin “hukuk düzeni tarafından muhatap alınabilmesi” anlamına gelir.
Hak ehliyeti, hukuk sisteminde kişinin varlığını kabul eden en temel kavramlardan biridir. Gerçek kişilerde (insanlarda) hak ehliyeti, sağ ve tam doğmak koşuluyla doğumla birlikte başlar ve ölümle sona erer. Yani bir kişi doğduğu andan itibaren mülk edinebilir, mirasçı olabilir, alacaklı ya da borçlu konumuna gelebilir. Henüz fiilen kullanamasa bile, bu haklara sahip olabilme potansiyeli vardır. Bu yönüyle hak ehliyeti, fiil ehliyetinden ayrılır; çünkü fiil ehliyeti, kişinin bu hakları bizzat kullanabilmesini ifade eder.
Gayrimenkul ve emlak açısından bakıldığında hak ehliyeti büyük önem taşır. Bir kişinin tapu sahibi olabilmesi, miras yoluyla taşınmaz kazanabilmesi veya bir taşınmaz üzerinde ayni haklara sahip olabilmesi için öncelikle hak ehliyetine sahip olması gerekir. Aynı şekilde şirketler, vakıflar ve dernekler gibi tüzel kişiler de kanun çerçevesinde hak ehliyetine sahiptir ve bu sayede arsa, bina veya iş yeri gibi taşınmazları edinebilirler. Ancak tüzel kişilerin hak ehliyeti, kuruluş amaçlarıyla sınırlıdır; örneğin bir dernek, amacı dışında gayrimenkul edinemeyebilir.
Hak ehliyeti herkeste eşit olarak bulunur ve kural olarak devredilemez, vazgeçilemez ve sınırlandırılamaz. Kişinin yaşı, akıl sağlığı veya medeni durumu hak ehliyetini ortadan kaldırmaz; bu unsurlar daha çok fiil ehliyetiyle ilgilidir. Bu nedenle küçük yaştaki bir çocuk ya da akıl hastası bir kişi, fiilen işlem yapamasa bile hak ehliyetine sahiptir ve örneğin bir taşınmazın maliki olabilir.
Özetle, hak ehliyeti, bir kişinin veya tüzel varlığın hukuk düzeni içinde haklara ve borçlara sahip olabilmesini sağlayan en temel hukuki yetkidir. Gayrimenkul ediniminden miras işlemlerine kadar tüm hukuki ve emlaki süreçlerin başlangıç noktasıdır; çünkü hak ehliyeti olmadan kişinin hukuk dünyasında bir varlığından söz etmek mümkün değildir.